PDFพิมพ์อีเมล

ประวัติความเป็นมา

เมื่อมีการตั้งเมืองขอนแก่นใหม่ๆ ไม่ได้มีการบันทึกไว้เป็นหลักฐานไว้ว่า หน่วยงานของตำรวจที่มีหน้าที่ดูแลความปลอดภัยในชีวิตทรัพย์สินของประชาชน ได้มีการจัดตั้งมาตั้งแต่เมื่อใดอย่างไร แต่มีหลักฐานที่แสดงว่า หลังจากที่มีการจัดระบอบการปกครองหัวเมืองหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครองเป็นระบอบประชาธิปไตยแล้ว น่าจะมีการจัดตั้งสถานีตำรวจภูธร ตามความเปลี่ยนแปลงของชุมชนด้วย
 
 
พ.ต.อ.เจริญ พินิจารมณ์ อดีตผู้กำกับการตำรวจภูธรจังหวัดขอนแก่น บันทึกไว้ว่า
"กองกำกับการตำรวจภูธรจังหวัดขอนแก่น มีประวัติความเป็นมาอย่างไร ตั้งขึ้นแต่เมื่อใดยังไม่เคยมีผู้ใดเขียนไว้ จึงยากที่จะหาหลักฐานอันแน่นอนได้ ฉะนั้น จึงต้องอาศัยสอบถามจากคนรุ่นเก่าๆ ซึ่งพอที่จะสันนิษฐานได้ว่า ตำรวจขอนแก่น จัดตั้งขึ้นนานกว่าหนึ่งทศวรรตแล้ว คือตั้งแต่ประมาณปี พ.ศ.2418 ในรัชกาลของสมเด็จพระจุลจอมเกล้าฯเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 เพราะในปีนี้เองได้มีการประกาศจัดตั้ง ตำรวจภูธรจังหวัดขึ้นเป็นครั้งแรก เรียกว่า "ทหารโปลิศ"
มีหน้าที่รักษาความสงบเรียบร้อยในส่วนภูมิภาค และสามารถปฏิบัติหน้าที่ทหารได้ด้วย โดยได้ว่าจ้าง นายยี เชา ชาวเดนมาร์ก (ซึ่งต่อมาได้รับพระราชทานยศและบรรดาศักดิ์ เป็นพลตรีพระยาวาสุเทพ) มาเป็นผู้วางโครงการ ในตอนแรกๆ ได้ใช้ตำรวจจ้าง ต่อมาจึงอนุมัติให้ใช้บัญญัติเกณฑ์คนเข้าเป็นตำรวจเช่นเดียวกับทหาร จึงเป็นอันว่าตำรวจเมืองขอนแก่นจึงได้จัดตั้งขึ้นมาในสมัยนี้เอง  แต่เดิมมีเพียงสถานะเป็นสถานีตำรวจเล็กๆ แห่งหนึ่งของอำเภอเมืองขอนแก่น (สมัยนั้นการบังคับบัญชาขึ้นกับมณฑลร้อยเอ็ด การเลื่อนยศต้องอาศัยคำสั่งของทหาร :ร.ต.ต.คำ อดีตข้าราชการตำรวจในสมัยนั้นเล่าให้ฟัง) ตัวสถานีปลูกเป็นเรือนไม้เล็กๆชั้นเดียวอย่างกับบ้านเรือนของชาวบ้านธรรมดา หลังคามุงด้วยแฝก ตั้งอยู่ริมทุ่งนาทางทิศเหนือของหมู่บ้านเมืองเก่า ตำบลเมืองเก่า อำเภอเมืองขอนแก่นในปัจจุบัน แต่เนื่องจากการเวลาและการเปลี่ยนแปลงของสภาพบ้านเมืองได้เจริญขึ้นมาตามลำดับ กิจการตำรวจขอนแก่นก็ได้มีการเปลี่ยนแปลงเจริญขึ้นตามมาเป็นลำดับเช่นเดียวกัน
ต่อมาถึงปี พ.ศ.2420-2433 โปรดเกล้าฯให้เปลี่ยนนามกองโปลิศ มาเป็น "กองตระเวน" แล้วในที่สุดจึงรวมกองตระเวนทั้งหลายที่มีอยู่เข้าเป็นกรม เรียกว่า "กรมตระเวน"
พ.ศ.2440 โปรเกล้าฯให้ พลตรีพระยาวาสุเทพ เป็นเจ้ากรมตระเวณหัวเมือง และในปลายปีนี้เองจึงได้โปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้ง"กรมตำรวจภูธร"ขึ้น แทนกรมตระเวณหัวเมือง มีเขตพื้นที่รับผิดชอบหัวเมืองต่างๆ จึงแสดงให้เห็นว่า กิจการตำรวจไทยรวมทั้งตำรวจขอนแก่นด้วย ได้มีการเปลี่ยนแปลงมาเป็นลำดับจนถึงปัจจุบัน
ต่อมาเมื่อปี 2454 กิจการของตำรวจขอนแก่นสมัยนั้น ยังไม่เจริญและมีฐานะเป็นเพียงสถานีตำรวจย่อยๆแห่งหนึ่งของอำเภอเมืองขอนแก่น และนายตำรวจที่มาดำรงตำแหน่งสมัยนั้น ก็มีฐานะเป็นเพียงหัวหน้าสถานีเท่านั้น ซึ่งเรียกันโดยย่อว่า "หัวหน้าสถานีตำรวจภูธร" โดยมร ร.ต.ท.หลวงชาญนิคม ดำรงตำแหน่งเป็นหัวหน้าสถานีคนแรกของอำเภอเมืองขอนแก่น
ต่อมาในปี พ.ศ.2459 ทางราชการจึงได้ยกฐานะนายตำรวจที่มาดำรงตำแหน่งหัวหน้าสถานีตำรวจขึ้นเป็นผู้บังคับกอง เรียกว่า "ผู้บังคับกองสถานีตำรวจ" โดยมี ร.ต.ท.หลวงไพรีพินาศ ดำรงตำแหน่งเป็นผู้บังคับกองสถานีตำรวจภูธรอำเภอเมืองขอนแก่น เป็นคนแรก นับตั้งแต่ทางราชการได้ยกฐานะขึ้นมาเป็นสถานีตำรวจภูธรอำเภอแล้ว เป็นเวลานานถึง 28 ปี ในระหว่างนี้ปรากฎว่า มีนายตำรวจซึ่งทางราชการย้ายมาดำรงตำแหน่งผู้บังคับกองรวมหลายคน
ดังนั้นในปี พ.ศ.2487 กิจการตำรวจขอนแก่นได้เจริญก้าวหน้าไปตามสภาพของสังคม จำได้ยกฐานะขึ้นมาเป็น "กองกำกับการตำรวจภูธรจังหวัด" เรียกว่า "กองกำกับการตำรวจภูธรจังหวัดขอนแก่น" โดยมี พ.ต.ต.ภัทร วิสมิตะนันท์ ดำรงตำแหน่งผู้กำกับการฯ คนแรก
จึงถือว่า วันก่อตั้งกองกำกับการตำรวจภูธรจังหวัดขอนแก่น ครั้งแรกคือปี พ.ศ.2487 
ได้มีความพยายามที่จะค้นหาภาพถ่ายสถานีตำรวจเมืองขอนแก่นและอาคารกองกำกับการตำรวจภูธรจังหวัดขอนแก่น ที่สร้างขึ้นเป็นครั้งแรกว่าจะมีรูปร่างหน้าตาเป็นอย่างไร แต่ก็ไม่สามารถค้นหาได้ อย่างไรก็ตาม จากการสอบถามตำรวจรุ่นก่อนๆ ที่เคยรับราชการในยุคนั้น (ปัจจุบันอายุมากแล้ว ความจำหลงๆลืมๆ) พอจะประมวลภาพร่างขึ้นมาได้ว่า 
"เป็นอาคารไม้ชั้นเดียว หลังคามุงด้วยแฝก...ตั้งอยู่ริมทุ่งนาด้านทิศเหนือใกล้บึง มีตำรวจ 24 คน"
เมื่อทางราชการได้ยกฐานะขึ้นเป็นกองกำกับการตำรวจภูธรจังหวัดขอนแก่นแล้ว กิจการตำรวจก็ได้พัฒนาไปตามลำดับ จนต่อมาด้านอาคารสถานที่ก็ได้สร้างขึ้นมาใหม่ อาคารกองกำกับที่สร้างขึ้นมาใหม่นี้ เป็นอาคารไม้ 2 ชั้น หลังคามุงกระเบื้อง มีสามห้อง อยู่ข้างๆอาคารสถานีตำรวจภูธรอำเภอเมืองขอนแก่นปัจจุบันนี้
"มาพบเห็นเมื่อปี พ.ศ.2507 ตั้งอยู่ด้านทิศใต้ของอาคาร สภ.อ.เมืองขอนแก่น เป็นอาคารไม้ 2 ชั้น ชั้นล่างใช้เป็นที่ทำงานของแผนกทะเบียนยานพาหนะ ชั้นบนเป็นที่ทำงานของ ผกก.,รอง ผกก.และเจ้าหน้าที่ทะเบียนพล,เจ้าหน้าที่บัญชีโจรผู้ร้าย และเจ้าหน้าที่สารบรรณ ส่วนพนักงานวิทยุ,เจ้าหน้าที่พลาธิการ,สมุห์บัญชี ใช้ส่วนหนึ่งของอาคาร สถานีตำรวจอำเภอเมือง เป็นที่ทำงาน
ขณะนั้น(พ.ศ.2507)แบ่งการปกครองออกเป็น 12 อำเภอ มี ผกก. 1 คน,รอง ผกก.2 คน,ระดับแผนกมีเจ้าหน่าที่ยศ จ.ส.ต. เป็นหัวหน้าแผนก เว้น สมุห์บัญชี มียศ พ.ต.ต.เป็นหัวหน้า"
(ด.ต.พูลสรรพ์ สีชมพู,2541)
จนกระทั่งทางราชการได้ย้ายที่ทำการกองบังคับการตำรวจภูธรเขต 4 จากจังหวัดอุดรธานี มาอยู่ที่บริเวณสามบินเก่า(ศูนย์ราชการปัจจุบัน) และได้อาศัยอาคารหลังเล็ก ที่ติดอยู่กับอาคารกองบังคับการตำรวจภูธรเขต 4 เป็นสถานที่ทำการและได้ใช้อาคารหลังนี้เป็นสถานที่ทำการมาจนถึงปัจจุบัน